- Auteurs: Tom De Smet & Wannes Roelant
- Uitgeverij: Borgerhoff & Lamberigts
- Jaar uitgave: 2025
- Pagina’s: 223
- Coverontwerp: Jeroen Wille
- ISBN: 978-9493457010
https://www.borgerhoff-lamberigts.be/shop/boeken/verkocht-gestolen-en-bijna-vernietigd
Review:
De turbulente geschiedenis van het Lam Gods
‘De Aanbidding van het Lam Gods’ of beter gekend als ‘het Lam Gods’ van de gebroeders Van Eyck is een van de bekendste schilderijen, triptieken, in de wereld. Van heinde en verre komt men het bewonderen in de Sint-Baafskathedraal in de mooie stad Gent. Het schittert door zijn pracht en door de vibrerende en schitterende kleuren en details die zelfs zes eeuwen na onthulling nog steeds geweldig mooi zijn. Maar het schilderij heeft in die zes eeuwen heel wat waters doorzwommen. Gelukkig niet echt of er schoot niet veel van over. Maar figuurlijk heeft deze triptiek bijna gans Europa gezien, toch delen ervan, en werd het begeerd, gewild en verbergt het tot op de dag van vandaag nog steeds een onopgelost mysterie. Een kleine bloemlezing zonder het boek helemaal uit de doeken te doen.
In opdracht van kanunnik Joost Vijd en zijn vrouw Elizabeth Borluut geven de opdracht aan Hubert Van Eyck om een triptiek te schilderen om op te kunnen hangen in hun eigen kapel in de Sint-Janskerk (de huidige Sint-Baafskathedraal ook wel Sint-Bavo genaamd). Hubert sterft echter kort nadat hij de opdracht kreeg en het schilderij was begonnen en zijn broer Jan Van Eyck nam het van hem over, dus het grootste deel van de triptiek zou wel degelijk van de hand van Jan komen. Hij werkte het af in 1432 en dit werd onthuld, in bijzijn van de Bourgondische hertog Filips de Goede. Een grote eer. Het werk werd toen ook al gelauwerd voor het realisme en voor de prachtige technieken die Van Eyck toepaste (zoals lichtinval, weerspiegelingen en de fijne, kleine details die perfect uitgewerkt zijn).
Dat het schilderij beschermd diende te worden tegen vleermuizen in de kathedraal, dat het maar een aantal keer volledig werd opengemaakt (dus de bezoekers zagen meestal de buitenste schilderijen op de luiken waarop de portretten van de opdrachtgevers, Johannes de Doper, Johannes de evangelist en bovenaan de engel Gabriël en Maria, die de boodschap krijgt dat ze de zoon van God zal baren met helemaal bovenaan profeten en profetessen. Pas op speciale momenten kregen de gelukkige bezoekers het volledige beeld te zien destijds waarop een prachtig schouwspel te zien was met in het middenste paneel de aanbidding van het lam, wiens bloed in een kelk vloeit. Links en rechts daarvan zagen ze (zien we nog steeds) hoogwaardigheidsbekleders, pelgrims en kluizenaars die allemaal komen kijken naar het lam. En helemaal daarboven zien we Adam en Eva (in hun blootje), God op zijn troon in het midden en een schare zingende en musicerende engelen die God omringen. Een oogverblindend schouwspel met andere woorden.
Het mag dan ook niet verbazen dat doorheen de geschiedenis de triptiek beheerd werd door meerdere partijen die het ofwel wilden kopen (met een nul op het rekest) of het gewoon stalen, in stukken verscheepten en het een beetje overal belandde. De panelen die in Duitsland in een museum terechtkwamen moesten na het Verdrag van Versailles teruggegeven worden aan Gent, als boete, waardoor het geheel terug in Gent terechtkwam. (Lees zelf in het boek waar welke panelen allemaal hebben gehangen of verbleven en wat er ook allemaal werd gedaan met de verschillende onderdelen, het tart bijna elke verbeelding).
Wat uiteindelijk het meest over de lippen gaat bij de mensen nu nog als we het hebben over ‘Het Lam Gods’ is vooral de diefstal uit 1934, waar boeken en tv-programma’s in overvloed aan zijn gewijd, van de panelen ‘De Rechtvaardige Rechters (links beneden) en Johannes de Doper. De dief (dieven?) begon te onderhandelen en gaf uiteindelijk, als bewijs dat hij de dief was/zij de dieven waren, het paneel met Johannes de Doper terug. Enkele spilfiguren in deze diefstal waren onder andere Arsène Goedertier en een mysterieuze briefschrijver (ook Arsène?) die ondertekende met D.U.A. Negentig jaar na de diefstal weet men nog steeds niet waar het ontbrekende paneel zich bevindt, of het zelf nog bestaat, en menig zoektocht en menig huiszoeking later tast men nog steeds in het duister over wie, wat, waar en hoe. Zal het ooit opgelost worden, dat is de grote vraag. Ook hier raad ik aan om het boek te lezen als je meer wilt te weten komen. (het paneel van De Rechtvaardige Rechters dat je nu nog kan zien in de Sint-Baafskathedraal is een kopie dat werd gemaakt in 1955)
In 2020 begon in het Museum voor Schone Kunsten in Gent een tentoonstelling over Van Eyck, Een optische revolutie, waar alle panelen (die intussen werden gerestaureerd) ook te zien waren. Ik was, samen met mijn schoonfamilie, één van de gelukkigen die de tentoonstelling nog heeft mogen aanschouwen voor corona een stokje stak voor alle culturele en andere evenementen (de wereld letterlijk lamlegde, met andere woorden) en ik prijs me dolgelukkig dat ik de tentoonstelling heb mogen zien. Intussen is men bezig de laatste hand te leggen aan de restauratie, die reeds in 2012 van start ging en in drie fases doorging (en te aanschouwen was in het Museum voor Schone Kunsten trouwens, weliswaar achter glas) en daar zijn ook een aantal heel bijzondere vondsten bij gedaan. Eentje kan en wil ik weggeven… het lam dat op het centraal paneel staat kreeg plots een ander gezicht, hét oorspronkelijke gezicht zoals Van Eyck het eigenlijk had geschilderd en dat op een bepaald moment was overschilderd.
Verkocht, gestolen en bijna vernietigd (tot drie keer toe zelfs) is een geweldig portret van een kunstwerk dat bijna zeshonderd jaar reeds bestaat en dat de geschiedenis heeft doorstaan, met de nodige moeilijkheden en dat nu reeds negentig jaar niet meer 100% compleet is met de oorspronkelijke panelen. Maar ik raad iedereen aan om het te gaan aanschouwen in Gent want het is een wonderlijk kunstwerk dat je zelf helemaal moet ervaren en bij wegdromen. En intussen zeker eens dit boek lezen!
Dit boek kwam in stand dankzij (onder andere) het VRT programma ‘Mysteriejagers’ waarin Danira Boukhriss Terkessidis, Thomas Vanderveken, Arnout Hauben en Jacotte Brokken op zoek gaan naar de waarheid van het verdwenen/gestolen paneel ‘De Rechtvaardige Rechters’. Je kan dit bekijken via VRT MAX via onderstaande link (en na registratie):
Looneybooks79 
Plaats een reactie