Sodomie in de Zuidelijke Nederlanden (1400-1700)

• Auteur: Jonas Roelens
• Uitgeverij: Uitgeverij Sterck & De Vreese (Uitgeverij Noordboek)
• Jaar uitgave: 2024
• Pagina’s: 255
• Coverontwerp: Revista
• ISBN: 978-9464712261

https://noordboek.nl/boek/de-onuitspreekbare-zonde/

Review:

Sodomie in de Zuidelijke Nederlanden

Sodomie, de term die afgeleid is van de Bijbelse stad Sodom (die samen met Gomorra vernield werd door God in het Oude Testament wegens de zware zonden, ongastvrijheid en onrechtvaardigheid waaraan de inwoners zich schuldig maakten), was in de Middeleeuwen een grote zonde en kende een brede waaier aan zonden waarvoor men kon worden berecht. Jonas Roelens, docent aan de universiteit Gent en het KASK Gent, schreef een proefschrift in 2018 over ‘de onuitspreekbare zonde’ (ofwel sodomie) in de Zuidelijke Nederlanden tijdens een van de woeligste periodes uit onze geschiedenis. In 2019 won hij jury- en publieksprijs van de Vlaamse PhD Cup en de Erik Duverger-prijs met dit proefschrift. En dan kreeg dit proefschrift ook nog een vervolg in de vorm van dit boek.

“[…] was sodomie al eeuwenlang geëvolueerd tot een breed containerbegrip dat gebruikt werd om een hele reeks seksuele handelingen te omschrijven. Die handelingen hadden met elkaar gemeen dat ze niet op voortplanting gericht waren: masturbatie, bestialiteit, kindermisbruik, ‘heteroseksueel’ anaal geslachtsverkeer, volgens sommige bronnen ook necrofilie. Maar de term werd toch eerst en vooral geassocieerd met seks tussen mensen van hetzelfde geslacht. Andere seksuele uitspattin-gen, zoals prostitutie of overspel, werden natuurlijk ook als zondig en fout beschouwd, maar de ophef die deze misdrijven opriepen kwam niet eens in de buurt van de horror die sodomie in een vijftiende-eeuwse gemeenschap teweegbracht. Sodomie was immers een ‘tegennatuurlijk’ misdrijf waaruit geen kinderen konden voortkomen en ontwrichtte bijgevolg de goddelijk gewilde orde. Van een aangeboren geaardheid was volgens juristen nog geen sprake. Het was ieders individuele keuze om ‘goede’ of
‘slechte’ seks te plegen.”

Jonas Roelens

Hoewel de definitie van sodomie, zoals hierboven beschreven, heel wat meer omvat dan enkel homoseksualiteit, maakt het toch een groot deel uit van de beschuldigingen en de berechtingen. Dat zorgde er natuurlijk voor dat, als men ontdekt werd, de kans groot was dat je op de brandstapel terecht kwam of dat je hoofd letterlijk van je schouders werd gescheiden. Als je geluk had werd je verbannen uit de Zuidelijke Nederlanden en/of kon je ervan af komen met een geldboete.

Jonas Roelens heeft een huzarenwerkje samengesteld want niet alleen was het geen evidentie om bronmateriaal te vinden, omdat er heel wat doorheen de geschiedenis vernietigd werd of verdween (als er al iets over werd neergeschreven) dus moest hij op zoek gaan naar rekeningen van baljuws en juridische teksten (en deze naar een alledaagse taal weten te vertalen) waarin mogelijkse informatie te vinden was, maar ook moest er ook nog eens tussen al die documenten net die info kunnen terugvinden die voor hem interessant was.

Het boek is ook geen ‘bedside read’ want het is heel wat informatie dat op je afkomt: veel data, namen en bedragen. Maar daartussen vind je wel heel wat schrijnende verhalen van mensen die op het schavot terecht zijn gekomen, al dan niet terecht, vaak na een heuse marteling, en werden gedood voor wat toen als één van de meest verwerpelijke zonde werd gevonden.

Jonas deelt zijn boek op in dertien hoofdstukken waarin hij sodomie, in al zijn vormen, uit de doeken doet en op welke manier iemand werd gestraft (dit hing dan ook weer heel hard af van leeftijd, afkomst en of je tot de clericus behoorde). Laten we zeggen dat, op vlak van bestraffing, de clerici vaak het hand boven het hoofd werden gehouden en dat op dat vlak nog niks is veranderd. Maar de religieuze visie op sodomie heeft wel een beeld op de onuitspreekbare zonde geworpen die tot op vandaag nog steeds bestaat en er voor zorgt dat de queer community nog steeds in het ‘zondehoekje’ wordt gepusht.

‘De onuitspreekbare zonde’ is zeker en vast een interessant naslagwerk dat een goede aanvulling is van de historische boeken in je bibliotheek, zeker voor zij die interesse hebben in de Middeleeuwen. Maar hou er wel rekening mee dat het, hoewel het al heel wat toegankelijker werd gebracht en aangepast werd, nogal academisch kan aanvoelen. Gelukkig staaft Jonas zijn boek ook met genoeg beeldmateriaal wat de toegankelijkheid nog extra tegoed doet.

Kortom, een uiterst interessant boek dat een geschiedenis over sodomie uit de doeken doet en tegelijkertijd ook verklaart waarom we vandaag nog steeds hard moeten vechten voor de rechten van de lgbtqia+ gemeenschap!