• Auteur: Édouard Louis
• Uitgeverij: De Bezige Bij / L&M Books
• Jaar uitgave: 2025
• Pagina’s: 230
• Coverontwerp: Moker Ontwerp
• Originele titel: L’Effrondement (2024)
• Vertaling: Kiki Coumans
• ISBN: 978-9403134161

https://www.debezigebij.nl/boek/de-ondergang/

Review:

Broers

‘De ondergang’ van Édouard Louis is het recentste biografische boek waarin hij zijn jeugd, familie en de situatie waarin hij is opgegroeid op de korrel neemt. Deze keer komt zijn oudere broer aan bod.

“Ik voelde niks toen ik hoorde dat mijn broer dood was.”

De eerste zin in het boek doet al vermoeden dat dit zeker niet het positiefste deel in zijn biografisch oeuvre zal worden. En dat is het ook niet want de relatie tussen Édouard en zijn oudere broer is er een waarbij haat een grote rol zal spelen, of toch op zijn minst het gebrek aan liefde voor elkaar.

Zoals al in die eerste zin van het boek duidelijk is, stierf de broer, dit ten gevolge van een langdurig en veelvuldig alcoholgebruik, of beter gezegd alcoholmisbruik. Al van jongs af aan is hij de grote dromer, degene die het verst zal geraken en die uit de armoede zal ontsnappen waarin hij is opgegroeid. Maar tegenstand van de ouders, vooral de vader, hielp niet bij het verwezenlijken van deze dromen, integendeel. Als een soort van tegenreactie ging hij gokken en zocht zijn heil in alcohol. Relaties waren problematisch; hij schuwde geweld tegen vrouwen niet. En een broer die homoseksueel was was helemaal geen optie.

Édouard pent zijn relatie neer met die broer, na diens dood, om, net als zijn vorige boeken, te kunnen verwerken waarom zijn dood hem niks doet, waarom hij niet kan rouwen zoals zijn moeder en zus doen. De verzuurde relatie, in de hand gewerkt door alcohol en homofobie, heeft alleen maar de afstand tussen beide broers in de hand versterkt en na zijn dood kan Édouard dan ook moeilijk rouwen om een relatie die er geen was. Maar met dit boek tracht hij wel de herinnering aan zijn broer te herbekijken en gaat hij toch op zoek naar die paar momenten dat er wel iets was dat men broederliefde kon noemen. Een verenigde haat tegenover hun thuissituatie, de armoede en het arbeidersmilieu waarin ze opgroeiden en die hem nooit de kansen hebben gegeven (die hij ook nooit heeft gegrepen) gaf beide wel de kans om naar elkaar toe te groeien… soms, heel soms.

De broer blijft naamloos in het boek. Doet Édouard dit om de afstand te kunnen behouden tussen hen twee? Heeft het geen zin om een naam te geven aan iemand die je eigenlijk niet wilt herinneren?

De ondergang (de Franse titel ‘L’Effrondement’ wil letterlijk zijn ‘de ineenstorting’) is een heel goed gekozen titel aangezien we echt als lezer, door de ogen van de auteur, de ondergang/ineenstorting zien van diens broer, die ten onder gaat aan alcohol, geweld en het zien ineenstorten van de dromen die hij nooit zal verwezenlijken, ondanks de vele kansen die er zijn geweest.

Aan de hand van literatuur gaat Édouard ook op zoek naar antwoorden over het waarom iemand zichzelf zo laat gaan en in een neerwaartse spiraal terechtkomt en er ook niet meer uit geraakt. Het alcoholisme en het (zelf)destructief gedrag van de broer wordt ook vaak benoemd als ‘de wond’, alsof het een fysieke wonde is die altijd blijft etteren en nooit kan genezen.

“Ik had vaak een hekel aan mijn broer, maar ik wil het begrijpen.”

Tenslotte wil ik ook nog dit kwijt over het boek. Dit is tot nu toe mijn favoriete boek van Édouard (hoewel ik zijn boeken allemaal al graag las en ik heb er wel nog een aantal te lezen) omdat het ook herkenbaar is. Met een vader die hetzelfde destructieve leven leidde dat zijn dood werd, herken ik me helemaal in de manier waarop Édouard zich constant afvraagt: ‘Wat had ik nog meer kunnen doen?’ En zijn er wel antwoorden op die vraag. Dat de auteur afstand nam van zijn broer en niet kon rouwen voor diens dood snap ik dan ook helemaal. Toen ik dit boek las was het alsof ik het zelf had geschreven, alleen was het dus in mijn geval mijn eigen vader en niet mijn broer. Ik hoop dat dit boek een zekere gemoedsrust heeft gegeven aan de schrijver.

Français:

• Écrivain: Édouard Louis
• Éditeur: Éditions du Seuil
• Année de sortie: 2024
• Pages: 234
• ISBN: 978-2021434538

Frères

« L’Effondrement » d’Édouard Louis est le livre biographique le plus récent dans lequel il prend pour cible son enfance, sa famille et la situation dans laquelle il a grandi. Cette fois, c’est son frère aîné qui est au centre du récit.

« Je n’ai rien ressenti a l’annonce de la mort de mon frère. »

La première phrase du livre laisse déjà présager que ce ne sera certainement pas la partie la plus positive de son œuvre autobiographique. Et ce n’est effectivement pas le cas, car la relation entre Édouard et son frère aîné est une relation dans laquelle la haine jouera un rôle important, ou du moins l’absence d’amour entre eux.

Comme déjà indiqué dans la première phrase du livre, le frère meurt, suite d’une consommation d’alcool longue et excessive, ou plutôt d’un abus d’alcool. Dès son plus jeune âge, il est le grand rêveur, celui qui ira le plus loin et qui échappera à la pauvreté dans laquelle il a grandi. Mais l’opposition des parents, surtout celle du père, n’a pas aidé à réaliser ces rêves, bien au contraire. Comme une sorte de réaction, il s’est mis à jouer et a cherché refuge dans l’alcool. Les relations étaient problématiques ; il ne reculait pas devant la violence envers les femmes. Et avoir un frère homosexuel n’était absolument pas une option.

Édouard décrit sa relation avec ce frère, après la mort de celui-ci, afin de comprendre, comme dans ses livres précédents, pourquoi sa mort ne lui fait rien, pourquoi il ne peut pas faire son deuil comme le font sa mère et sa sœur. La relation aigrie, aggravée par l’alcool et l’homophobie, n’a fait qu’accroître la distance entre les deux frères et, après sa mort, Édouard a du mal à pleurer une relation qui, en réalité, n’existait pas. Mais avec ce livre, il tente de reconsidérer le souvenir de son frère et cherche malgré tout ces quelques moments où il y avait quelque chose que l’on pourrait appeler de l’amour fraternel. Une haine commune envers leur situation familiale, la pauvreté et le milieu ouvrier dans lequel ils ont grandi — et qui ne leur ont jamais offert d’opportunités (que lui non plus n’a jamais vraiment saisies) — leur donnait parfois l’occasion de se rapprocher… parfois, très rarement.

Le frère reste sans nom dans le livre. Édouard fait-il cela pour maintenir la distance entre eux deux ? Est-ce que c’est inutile de donner un nom à quelqu’un dont on ne veut, au fond, pas se souvenir?

L’Effondrement est un titre très bien choisi, car en tant que lecteur nous voyons réellement, à travers les yeux de l’auteur, la chute de ce frère, qui sombre à cause de l’alcool, de la violence et de l’effondrement des rêves qu’il ne réalisera jamais, malgré les nombreuses occasions qui se sont présentées.

À travers la littérature, Édouard cherche aussi des réponses à la question de savoir pourquoi quelqu’un se laisse aller à ce point et tombe dans une spirale descendante dont il ne parvient plus à sortir. L’alcoolisme et le comportement (auto)destructeur du frère sont souvent décrits comme « la blessure », comme s’il s’agissait d’une plaie physique qui continue toujours de suppurer et ne peut jamais guérir.

« Je détestais souvent mon frère, mais j’ai besoin de comprendre. »

Enfin, j’aimerais encore dire ceci à propos du livre. C’est jusqu’à présent mon livre préféré d’Édouard (même si j’ai aimé tous ses livres et qu’il m’en reste encore plusieurs à lire), parce qu’il est aussi reconnaissable. Avec un père qui a mené la même vie destructrice qui a causé sa mort, je me reconnais totalement dans la manière dont Édouard se demande constamment : « Qu’aurais-je pu faire de plus ? » Et existe-t-il vraiment des réponses à cette question ? Le fait que l’auteur ait pris ses distances avec son frère et n’ait pas pu faire son deuil de sa mort, je le comprends donc parfaitement. Lorsque j’ai lu ce livre, c’était comme si je l’avais écrit moi-même, sauf que dans mon cas il s’agissait de mon propre père et non de mon frère. J’espère que ce livre a apporté une certaine paix intérieure à l’écrivain.